Vatican Manuscripts Added Week 44 of 2019

We are back to operating on all cylinders this week, with 119 manuscripts added to the Vatican website. There are several interesting additions, such as a double-volume Hymnal from the Convent of St. Agnes in Bologna, Ross.279 and Ross.280. and three more from the work that was done to document Old St. Peter's before it's replacement, Vat.lat.5408, Vat.lat.5408.pt.a and Vat.lat.5409. Even another Latin translation of Ptolemy's Cosmographia, complete with maps, was added as Vat.lat.5698.

Two manuscripts, however, I think deserve special notice. First is Vat.lat.5854, a book of chess puzzles with Latin text. There is almost nothing written about this specific manuscript, but the use seems pretty clear, there are diagrams showing the starting points for the players, who goes first, and the goal. The manuscript seems to be a copy of another work, there are many pages of empty diagrams only containing the boards, and several pages with the board and text, but no pieces indicated. The back of the manuscript ff.41r-161v contains smaller diagrams, 4 to a page, with cryptic deccriptions and it ends with an index where each page seems to have one of only four values.

The other manuscript of interest is Vat.lat.5730, a copy of St. Augustine, or someone claiming to be him, writing on the Pauline epistles. It was made circa 1100 in Ripoli, source of another famous Vatican MS, the Ripoli Bible, Vat.lat.5729. There are plenty of things to see here, particularly the historiated initials where the intense, flat colors characteristic of Visigothic MS merge with a more Romanesque style (see f.163r). I was caught by the incipit on f.1r(see to the right), where it appears a text in the "title" script, used for chapter heading throughout the manuscript, has been struck through several times in red and replaced with the same text the the normal Caroline hand used in the manuscrpt.

Also for a little fun try Vat.lat.5895, a French bible with quite a lot of illustrations of Old Testament stories


Barb.lat.135 (Upgraded to HQ), Statius Papinius Achilleis
Incipit: Statii papiniani su[r]suli achilleidos libe[r] p[ri]m[us] incipit. Magnanimu[m] eacide[m] formidata[m]q[ue]

Barb.lat.3641, Bonaventure De triplici via (1400-1482)
Incipit: Deus q[ue] dix[it] De tenebris luce[m]

See Biblioteca apostolica vaticana. (1974). Saint Thomas and Saint Bonaventure in the Vatican Library: Exhibit on their seventh centenary (1274-1974) : catalogue. --. Biblioteca Apostolica Vaticana. Written before canonization of Bonaventure


Chig.H.VIII.272 (Upgraded to HQ)
Incipit: fulgentius q[ue] sup[er]ata medusa ditissama

Incipit: Amor quando per farmi ben filicie lalta amoro sa spina nelcor mio

Incipit: Nos leonardvs lavredan[us] dei gratia dvx venetiar[um].

Ross.258 (Upgraded to HQ), St. Augustine
Incipit: Prima Epistola Sancti Augustini ad Volusianum. Domino illustri & merito prestantissimo filio Augustinus Episco-pus salutem

Ross.275 (Upgraded to HQ), Sacramentary, etc.
Incipit: Ianuarius. Circu[m]sicio d[omi]ni. ix. lc.

Notated music


Ross.279 (Upgraded to HQ), Hymnal (1346-1355)
Incipit: In aduentu d[omini] ad v[er] y[m]n[us]. Ad Conditor alme syderum

See Iter liturgicum italicum. From St. Agnese in Bologna


Ross.280 (Upgraded to HQ), Hymnal (1346-1355)
Incipit: In festo b[ea]te Agnetis ad v[er]s[us] y[mnus]. Agnetis fe-stum mar-tiris

See Iter liturgicum italicum, from St. Agnese in Bologna


Incipit: beatus uir. s[e]c[un]d[u]m glo[rioso] p[ro]hemiale[m] total[is] lib[er] iste psalmor[um]

Ross.288 (Upgraded to HQ)
Incipit: Incipit prefacio beati ieronimi p[res]b[ite]ri in epistola ad galatas. Pauci ad modu[m]

Incipit: (f.1r) Incip[it] disputatio aug[ustine] contra maximinu[m] arrianu[m] ap[istola]m Cum igitur augustinus et maximinus

Ross.294 (Upgraded to HQ)
Incipit: d[omi]nico B. per quam ingreditur quis-q[ue] iuste agens etia[m]

Ross.295 (Upgraded to HQ), Missal
Incipit: Ianuarius h[abea]t dies xxxi luna xxx. Curcumcisio domini

Ross.316, Bible
Incipit: Incipit prologus s[an]c[t]i Je-ronimi presbiteri.

Incipit: Qvia propter humana[m] fragi-litatem et ignorantia[m] tempta-tionibus

Ross.332, Boethius De Consolatione Philosophiae
Incipit: Carmina qui quondam studio florente peregi. Flebilis heu mestos

Incipit: militer & om[ni]s disci-puli dixeru[n]t.

Ross.340, Breviary (15th C)
Incipit: Januarius hab[em dies .xxxi. Luna .xxx. Nox horas

Obituaries in the Calendar. See Iter liturgicum italicum, from Ravenna


Vat.lat.2606, Bartolus de Saxoferrato Commentaria in Digestum (14th C)
Incipit: Domini Justiniani sacratissimi p[ri]ncipipis p[er] petrii Augusti Juris emindeati ex

Vat.lat.2653, Oldrado da Ponte, et al. Consilia, etc. (1426-1427)

dated on f.171v


Vat.lat.2659 (Upgraded to HQ), Collectio quaestionum de syndicatu officialium (15th C)
Incipit: [P]rimo igitur queram[us] de nomine

Vat.lat.2662, Rolandino de' Passaggeri Summa artis notariae, De notulis (14th C)
Incipit: Ante qua d[i]scen-dam[us] ad expoinone[m] istor[um]

Vat.lat.2667, Guillelmus Horborch Decisiones Rotales cum additionibus earum collectae per Guilelmum Horbog
Incipit: [T]abula descisio-nu[m] infra scriptarium

Incipit: In nomine domini nostri yesu cristi feliciter amen. Progemium Singularissimi repertorii

Vat.lat.2967, Valerius Maximus
Incipit: Valerii maximi Factoru[m] ac dictor[um] memorabilum liber ad tyberium caesarem.

Vat.lat.3033, Paulus Venetus Logica parva

Vat.lat.3083, Diogenes Laertius, et al. Liber Laerti de vita et moribus philosophorum, etc. (14th C)
Incipit: [C]um quid in stolidus audiente Pictagora diceret

Incipit: Sei discorsi di Glo[rioso] Paulo Eusta-chio, douesitratta di diuerse Materie

Vat.lat.3838, Ivo of Chartres, et al. Epistles (1176-1200)
Incipit: (f.1r) Epistole Juonis. Q[uo]d orationes ab actionib[us]

See Bannister, H. M. Monumenti vaticani di paleografia musicale latina ID# 87[, Folio: 63v, Century: 13i, Source: tedesco, Provinance: Schweiz?, Borogna, Notation: Neumi accenti]



Vat.lat.4978, Various Acta of Council of Ephesus (431), etc. (14th C)
Incipit: Canones sanctoru[m] apostolor[um] p[er] clemetem a petro ap[osto]lo rome ordinatu[m]

Vat.lat.5193, (1552)
Incipit: M. Antonii Mureti oratio. De. Dignitate ac praestantia

Dated Feb 1552 on f.1r


Incipit: Contra ludderanam

Incipit: Incipit hystoria de discordia et persetutione qua[m] habuit

Vat.lat.5408 (Upgraded to HQ)

Drawings of wall decorations from Old St. Peters


Drawings of wall decorations


Vat.lat.5409 (Upgraded to HQ)

Drawings of relics and wall decorations of Old St. Peters


Vat.lat.5481, Annibalis Grassi De Iurisdictione Universali Summi Pontificis in Temporalibus (1550-1600)
Incipit: (f.1r) Santissimo D[omi]no n[ost]ro xisto pape V. Annibale de Grassi Ep[iscip]us fanentinus

Vat.lat.5482, Leandro Dolciani Hymnal (1550-1600)
Incipit: Ad Sanctissimum D.N.D. Sixtum Quintum Pont. Opt. Max. Mons alte quem Mons altior

Vat.lat.5483, Orazio Massari Sabiniados libri IV (1591)
Incipit: (f.1r) Sanctissimo D. N. Gregorio XIIII Pont Opt Max. Svapte natura

date on title page


Vat.lat.5522.pt.1, (16th C)
Incipit: Historie auanti che la Corte gisse in Franza. Manca il Principio

Vat.lat.5522.pt.2, Alcune historie di Firenze dal ano 1406 fin al 1439 (16th C)
Incipit: Alcune bistorie di fiorenza dove si fa men-tione di molti Cardinali Et Papi

Starts on f.279. The history dovers 1406-1438


Incipit: De Regulus Iuris [] libro sexto.


Vat.lat.5584, Nicholas Harpsfield Historia Ecclesiastica Anglicana, Book 1
Incipit: (f.IIIr) De operis Auctore. Nicolaus Harpesfildus huius operis auctor natus est Longini, circiter annum Christi 1510

Vat.lat.5589, Missal (16th C)
Incipit: Tractus. Domine non secundu[m] peccata n[ost]ra facias nobis

See Iter liturgicum italicum, notated music, See Bannister, H. M. Monumenti vaticani di paleografia musicale latina ID# 686[ Title: Ordo missae, Folio: passim, Century: 1566-1572, Provinance: OP, Notation: quadrata]


Vat.lat.5600, Dominicus Capranica Gesta concilii Basiliensis, part 1 (15th C)
Incipit: Decretvm: concillii: constantiensis: qvod: inci-pit freqve[n]s decelebratione

Part 1 of 2, second volume is Vat.lat.4187


Incipit: Reuerendissimo in xpo patri et domino meo precipio

Incipit: [R]euerendissimi Fe-uerendiq[ue] patres illustrissime princeps

Vat.lat.5628, Ceremoniale (16th C)
Incipit: (f.3r) Alex. vi. Annus 1942. Incipiens a prima Dominica Aduentus usque ad annu[m] 1493 usque ad fol 18.

Incipit: (f.1v) R[euendissimo] in [christo] pri[] et d[omi]no D. Petro ysuaglies

Incipit: (f.1r) Incipit Libellvs domi et reverentis-simi papae lenois noni adversus inav-ditas praesvmptiones et nimias

Heavily corrected copy


Vat.lat.5641 (Upgraded to HQ)

Incipit: Gregorii pape quia collectus liber isteconstare de libris titulatur Gregorialis

Incipit: (f.1r) Ratific[atio]. Ratificatio facta ereaciturnitate quinq[ue] annoru[m]

Vat.lat.5661, S. Romana Rota Decisiones Rotae Romanae (16th C)
Incipit: (f.VIIr) Actus ubi requirit modicam mipeusam facit ut non praesumat[ur]

Vat.lat.5679, Marcoantonio Sacco Dialogus de Vita ac Clericorum Moribus
Incipit: (f.1r) Ioanniangelo Medices Ragvsii archiep[isci]po dignis simo. P.

Vat.lat.5682 (Upgraded to HQ)
Incipit: (f.1r) Noscit a cactis tua gloria Diue Gregori et decus ac splendor pontificale

Incipit: In principio creauit deus celu[m] eet terra[m]

Diagramatic history until Sixtus 4th


Vat.lat.5698, Ptolemy Cosmographia, translated into Latin (15th C)

Translated by Iacopo D'Angelo, maps


Vat.lat.5702 (Upgraded to HQ), Maffe[us] Vegius, Demetrio Guazzelli, Agapito Rustici Antiquis memorabilibus Basilicae Sancti Petri, De translatione Lanceae Domini Nostri Iesu Christi, Hymnus de s. Andreae, Diario dell'assemblea de'vescovi a Poissy (1550-1600)
Incipit: (f.1r) Maffei Vegii Laudensis, De Rebus Antiquis memora-bilibus

See Schiava, F. D. (2010). «SICUTI TRADITUM EST A MAIORIBUS»: MAFFEO VEGIO ANTIQUARIO TRA FONTI CLASSICHE E MEDIEVALI. Aevum, 84(3), 617–639.


Incipit: [I]ncipit Prologus Baldrici archie-piscopi in historia Hierusalem. Baldricus bu-gulensiu[m] fra-trum

Vat.lat.5715 (Upgraded to HQ)
Incipit: De ratione & auctoritate & que cui pre-ponenda sit.

Vat.lat.5716, Thomas Aquinus Questions super 2 sententiam

Incipit: P[ro]logus. Laudacionem domini loquet[ur] os meum et


Vat.lat.5725, Thomas Ringstede Postilla on Proverbs
Incipit: Incipit postilla s[upe]r p[ro]u[er]bia

Incipit: Incipit argu-me[n]tu[m] su[per] ep[isto]la ad Ephesios. Ego confirma in

Incipit: [Q]uatuor sunt mi[m]ma tre

Vat.lat.5730, ps-St. Augustine Commentary on the Epistles of St. Paul (c .1100)
Incipit: In n[omi]ne d[omi]ni & saluatoris n[ost]ri [ihu] [xpi]. in h[oc] uolumine e[st] tinet[ur] expositio ep[isto]lar[um] b[e]ati pauli ap[osto]li collecta & in ordine[tis] digesta

Title page struck through in red, rewritten. From Ripoli. See ORRIOLS I ALSINA, Anna, Les il. lustracions del manuscrit Vat. Lat. 5730 i la seva relació amb altres produccions catalanes de l'entorn del 1100 , Anuario de estudios medievales, 24 (1994) p.943


Incipit: [I]n urbe Romana sunt quinq[us] eccl[as]ie Patriarchales siue Cathedrales

Incipit: Ferrandi cordubensis ap[osto]lici subdiaconor[um] de pontifict palii misterio


Incipit: C[]praefatio celebratae octaue Sinodi historico

For f.128 See Iter liturgicum italicum, 9th C Missal from Bobbio, contains non-heightened neumes. Flyleaf F.I has campo aperto notation, , See Bannister, H. M. Monumenti vaticani di paleografia musicale latina ID# 164[ Title: Missale, Folio: 128v, Century: 10, Source: italiano, Provinance: Bobbio (OSB), Notation: Neumi accenti],See Bannister, H. M. Monumenti vaticani di paleografia musicale latina ID# 479[ Title: Missale, Folio: 1, Century: 12/13, Source: italiano (centrale e nord), Provinance: Bobbio (OSB), Notation: linea o rigo (punti legati)]


Vat.lat.5752, Homilarium (846-855)
Incipit: Iste liber est Monachor[um] congregationis sancte Justine de obs[er]uaritia ordinis s[a]ncti Benedicti

See Iter liturgicum italicum, from Bobio. Front and rear flyleaves have music , , See Bannister, H. M. Monumenti vaticani di paleografia musicale latina ID# 480[, Folio: A, 203, Century: 12/13, Source: italiano (centrale e nord), Provinance: Bobbio (OSB), Notation: linea o rigo (punti legati)]


Vat.lat.5753, Sacramentarium, Graduale (1191-1210)
Incipit: Incipivnt capitvla libri dialogoru[m] beati gregorii papae

See Iter liturgicum italicum, from Bobio


Vat.lat.5756, St. Augustine Confessions (9th C)
Incipit: Incipit liber primus confessionum s[an]c[t]i augustini

From Bobio


Vat.lat.5768 (Upgraded to HQ), Rituale (10th C)
Incipit: grambaptismitiu p[er]cepta medicinap[er]

See Iter liturgicum italicum, , See Bannister, H. M. Monumenti vaticani di paleografia musicale latina ID# 165[ Title: Missale, Folio: 61v, Century: 10, Source: italiano, Provinance: Bobbio (OSB), Notation: Neumi accenti]


Vat.lat.5772 (Upgraded to HQ), Hagiographica (1076-1100)
Incipit: In[]sc[ri]pte su[n]t passio[n]es & vite s[an]c[t]or[um] in h[oc] volumine co[n]tinent[ur]

See Iter liturgicum italicum, from Bobio


Vat.lat.5779.pt.1, Antonio Agelli Commentarii in Psalmos (late 16th C)
Incipit: Agellio. Quae braia qu[] latina, quaeq[ue] gentium quas

ff.1-272. Authors autograph copy


Vat.lat.5779.pt.2, Antonio Agelli Commentarii in Psalmos (late 16th C)

ff. 273-542


Vat.lat.5783, (1601)

dated on f.1r


Vat.lat.5784, (1602)

dated on f.1r


Vat.lat.5785, (1604)
Incipit: In Nomine domini Amen. Anno a Natiuitat[e] eiusdem Mili[ssi]mo secentis quinto. Indictione tertia

dated on f.1r


Vat.lat.5786, (1605)
Incipit: In nomine domini Amen. Anno a natiuitate eiusdem millesimo sexcentesimo quintom, Indictione tertia die Vene-ris quinto mensis

dated on f.1r


Vat.lat.5791, Pontificale (1291-1310)
Incipit: (f.1r) [H]ic incipit ordinat[i]o cl[er]icor[um] et ideo

See Iter liturgicum italicum, , See Bannister, H. M. Monumenti vaticani di paleografia musicale latina ID# 687[ Title: Pontificale Romanum, Folio: passim, Century: 14, Notation: quadrata]


Vat.lat.5796, (15th C)
Incipit: Prisci illi philosophantes. In primisq[ue] Socrates Atheniensis

Arms of Julio Medici f.2r


Incipit: (f.1v) R[euerissimo] In chr[isto] p[at]ri et d[omi]no D. Iulio Medicesi tit[uli] S[ancti] Laurentii

Incipit: (f.1r) Philippvs beroalclus Junior Jvlio Medici S. R. E. Card[inali] ac vicecancell[o]

Incipit: []lta Religio negligit om[n]ia & p[ro]digia sommando miracula

Incipit: (f.8r) In christi no[m]i[n]e laude et gloria Indiui d[omi]ne

Vat.lat.5820, (1554)
Incipit: (f.1r) In christi no[min]e anni 1554 19 [con]mbris

dated on f.1r


Incipit: Corduba me gennit rapuit nero ylia dixi Que ges[t]o

Vat.lat.5823, Boethius De Consolatione Philosophiae
Incipit: Carmina qui [con]dam studio florente p[er]egi flebilis heu mestos

Vat.lat.5825, Livy De Bello Macedonico
Incipit: (f.4r) Me q[uod] iuuat uell[u]d ipse i[n] parte labo[r]is ac p[er]ic[u]li

Incipit: (f.1r) Ad R[euendissimi] Dominum D. Nicolau Ardingbellu[m] Pa[]u[m[] Flore[n]tinu[m] Prothonotarino

Vat.lat.5848, Jerome Cardan
Incipit: Hieronymi cardani mediolanensis ciuis q[ue[ Bononiensis

Incipit: Tabula secundi libri. Argum. Quod anima est nobiliot celo

Vat.lat.5850, Jerome Cardan
Incipit: Hieronymi Cardani Mediu[m] mediolanensis de Musica liber unus

Incipit: De duplici modo inueniendi causam simpliuiter per ratio einationem ex

Incipit: In ophtalmias. Cum tres similes morbi ob

Incipit: Qvaenam sunt legatoris romani ponti-fecis et sedis

Incipit: Marrellorum. Ludus om[n]es capiendi nisi duo remaneat

A book of chess puzzles


Vat.lat.5869 (Upgraded to HQ)
Incipit: Incipit Tractat[us] de Reformationib[us] Roma[e] cur[iae] Ad. S.D.N. pium papam II [con]pilat[us] p[er]

Incipit: Eparra forle amosti chio uada die-tro acoste troppo

Incipit: Et si longe mihi iocunduis fuisset italie feli-citatem

Incipit: All' Ill[ustrimo] et R[euendissimo] s[enor] Don Hernando Car[dinale] de Medici

Vat.lat.5892 (Upgraded to HQ)
Incipit: Pompei cardinalis colvmnae S.R.E. Vicecancel ac regni neapolit. proregis

Incipit: Non elate tempo alcorrer dinimia lostato almio uinir questo mimpuse

Incipit: Propter que ambitio e[st] cauenda. Contra ambitionem cl[er]icor[um]

Vat.lat.5895 (Upgraded to HQ)
Incipit: Ci comence les lubriche vela bi-ble & parole douuiel testam[en]t et coment diex fist toutes choses

See JONAS


Incipit: Reverendiss[imo] et Illvstriss[imo] D. D. Rodvlpho card. carpensi. Cincentius Odescaleus S.

Incipit: Narr ... Libro. Havendo, do p[i]o molti dubbii di fortuna et molto spargine[m]

Incipit: Romolo fo ulp]rimo Re dei Romani

Incipit: Liber primus. Magna qua[n]da[m] ut est magnaq[ue]

Incipit: (f.3r) Sanctissimo Pri[mo] ac D[omi]no nostro Paulo V Pont. Max. Doctor Ambrosius Cardosus ad humissima pedum oscula. Quod solet Deus Opt. Max.